Prema narodnom vjerovanju, 19. februara u zrak “udara” prvo džemre, simbolično označavajući početak postepenog popuštanja zime i blagi porast temperatura. Ovaj stari narodni pojam označava topliji talas ili “udar” topline u prirodi, a sama riječ potiče iz turskog jezika (cemre) što znači žar ili užarena vatra.
U tradiciji našeg podneblja kaže se da džemre “pada” ili “puca”, dolazeći u tri uzastopna talasa tokom hamsina, završnog dijela zime. Riječ je o simboličnom objašnjenju prirodnih promjena koje su naši preci pažljivo pratili, oslanjajući se na iskustvo i opažanja kroz generacije.
Prema narodnoj predaji, prvo džemre pada u zrak 19. februara, drugo u vodu 26. februara, dok treće pada u zemlju 5. marta. Ovi datumi u narodnom kalendaru označavaju postepeno zagrijavanje zraka, topljenje voda i konačno buđenje tla.
Prvo zagrijavanje osjeti se u vazduhu , dani postaju nešto duži, sunce dobija snagu, a hladnoća više nema onu oštrinu s početka zime. Sedmicu kasnije, “džemre u vodi” simbolizira otapanje leda i pojačan protok potoka i rijeka. Konačno, treće džemre, koje “pada” u zemlju, najavljuje spremnost tla za novu vegetaciju i početak proljetnih radova.
Iako savremena meteorologija promjene vremena objašnjava drugačijim metodama, vjerovanje u džemre i danas živi u narodnom govoru i tradiciji. Ono predstavlja spoj prirodnog ciklusa i kulturnog nasljeđa, podsjećajući na vrijeme kada su ljudi kalendar usklađivali s prirodom, a ne s brojevima.
Džemre tako ostaje simbol nade, novog početka i sigurnog dolaska proljeća, tiha najava da je zima na izmaku i da priroda polako, ali sigurno, ponovo oživljava.
